Hetzelfde Insights Discovery profiel en toch andere mensen, hoe kan dat?

“Hoe kan het dat wij op de kleuren hetzelfde scoren, maar heel andere mensen zijn?” Deze vraag krijg ik soms wanneer ik een workshop met Insights Discovery geef.

De eerste neiging is misschien om te denken dat er iets niet klopt met het model en dat we dus weinig hebben aan ‘zo’n profiel’. Deze reactie is verklaarbaar vanuit hoe ons brein werkt: je voelt je niet helemaal gezien in wie je bent en dat roept verzet op. Hier heb je alleen niet zoveel aan. Want deze reactie ontneemt je een kans om met een open blik te kijken naar jezelf en de ander en om daarvan te leren. Je hebt dus allereerst wat werk te doen om je brein uit te nodigen zich weer open te stellen. Wat kan daarbij helpen?

Insights Discovery als hulpmiddel voor reflectie

De kern van het model is dat het je een (kleuren)taal biedt om je eigen gedrags- en communicatievoorkeuren in een specifieke context beter te begrijpen, en om die van anderen beter te herkennen. Hier kun je in de samenwerking dan rekening mee houden en het helpt je om verschillen bespreekbaar te maken als dat nodig is.

Insights Discovery is een hulpmiddel, het is geen doel op zich. Het is een handzame taal om reflectie op gang te brengen en bewustzijn van gedrag te vergroten. Het steeds beter leren van die taal is wat mij betreft eigenlijk relevanter dan de check of elk woord van je profiel klopt. Zoals we bij Phaos altijd zeggen: Je bént je profiel niet, niemand ís een kleur, niemand zit in een hokje. Maar het is een handig model als je meer wilt leren over jezelf en de ander.

Nature en nurture

Insights Discovery is geen persoonlijkheidstest, het meet niet wie je bent en er is geen goed of fout profiel. Het geeft taal aan waarneembaar gedrag en het gaat ervan uit dat de context waarin je je bevindt (werk- of privésituatie) van invloed is op het gedrag dat je vertoont. Mensen zijn namelijk in staat om in verschillende situaties verschillend gedrag te vertonen of te ontwikkelen. Een Insightsprofiel biedt mooie handvatten om daar zicht op te krijgen en effectiever te worden in je gedrag. Het is een momentopname van je gedrag in een bepaalde situatie (rol, functie, organisatie, privé, levensfase, etc.). Dat is ook de reden dat je profiel soms anders is als je het jaren later opnieuw laat opstellen.

Naast de specifieke context waarin je je bevindt, worden je gedragingen beïnvloed door de ervaringen die je van jongs af aan hebt opgedaan, door de voorbeelden die je hebt gehad en door de waarden en overtuigingen die je hebt ontwikkeld. Gaandeweg leer je wat je wel en niet moet doen om gezien en gewaardeerd te worden, om verder te komen, waar je waarde aan wilt hechten. Je bent je lang niet altijd bewust van waarom je doet wat je doet en of dat echt is wat je wil doen. Maar je doet het wel. Dit noemen we ‘nurture’.

De vraag wie je in de kern bent (‘nature’) is een hele andere en nogal fundamentele vraag, waarover verschillende zienswijzen en geloofsovertuigingen bestaan. Wie je bent raakt aan thema’s als essentie, ziel, kern, bron, datgene waarmee je geboren wordt of, volgens sommigen, wat er zelfs al is voordat je geboren wordt. Dat wat jou uniek maakt en in essentie onveranderlijk is. Je kunt uiteindelijk alleen jezelf zijn, nooit een ander, hoe graag je dat soms ook zou willen.

Omdat Insights kijkt naar gedrag, is het profiel een momentopname. Maar toch ook weer niet helemaal. In hoe mensen zich gedragen zie je namelijk vaak ook iets terug van wie zij zijn. Je voelt dan dat gedrag ‘klopt’. Dat noemen we authentiek of congruent gedrag. Je ziet iets van wie je bent of wie een ander is terug in het profiel. Omgekeerd voel je soms ook dat gedrag van een ander of van jezelf niet klopt, zonder dat je precies kunt duiden waar dat door komt. Gedrag voelt dan als een trucje, of erger nog: je voelt dat je er jezelf geweld mee aandoet. In die gevallen vind je dat je profiel niet weergeeft wie je denkt werkelijk te zijn. Of word je erdoor geraakt omdat het je ogen opent.

“Hoe kan het dat wij op de kleuren hetzelfde scoren, maar heel andere mensen zijn?”

Met deze kennis in gedachten gaan we terug naar de vraag wat er aan de hand kan zijn als mensen zich herkennen in hun profiel, maar toch ervaren dat ze verschillen van iemand die een redelijk vergelijkbaar profiel heeft. Hiervoor kunnen meerdere verklaringen zijn.

Allereerst een paar van meer technische aard:

1. Je hebt allebei los van elkaar vergelijkbare antwoorden gegeven op de vragen in de vragenlijst. Dat verklaart de overeenkomstige staafdiagrammen en wielpositie (overigens wil dat nog niet zeggen dat jullie profielen identiek zijn). Het kan zijn dat jullie hebben geantwoord vanuit een verschillend perspectief, bijvoorbeeld vanuit een specifieke functie, specifieke periode, vanuit hoe je jezelf ziet of meer vanuit hoe je denkt dat anderen je zien. Dat kan reden zijn voor herkenning in je eigen profiel en toch een ervaren onderling verschil.
2. Kijk eens naar de hoogte van de scores op de verschillende kleuren. Die kan soms, met weliswaar eenzelfde volgorde en score boven of onder de middellijn, best verschillen, wat ook een ervaren verschil tussen jullie kan verklaren.
3. Een ervaren verschil kan ook worden veroorzaakt door de irrationele functies Gewaarworden (S) en Intuïtie (N). Deze zijn namelijk niet direct aan de kleuren gekoppeld en komen bij alle kleuren voor. Als kleuren qua scores heel dicht bij elkaar liggen is het mogelijk dat juist dit onderscheid merkbaar is in hoe jullie elkaar meemaken.

Los van het bovenstaande: hoe scherp is jouw beeld van je eigen gedrag? Klopt dat beeld met wat je in de praktijk laat zien? Misschien herken je het zelf wel (en dus herken je je in je profiel), maar duidt een ander jouw gedrag net wat anders. Om dat te checken stimuleren wij altijd dat mensen hun profiel bespreken met mensen die hen goed kennen. We hebben immers allemaal onze blinde vlekken.

Op onderzoek uit

Interessanter dan een technische verklaring is wat mij betreft echter een onderzoekend en verdiepend gesprek. Je bént immers niet je profiel, dus probeer daar los van te komen. De reis begint nu pas. Jullie profielen kunnen een startpunt vormen voor een nieuwsgierige verkenning en mooie leerzame ontmoeting met elkaar. Kijk bijvoorbeeld eens naar de volgende invalshoeken:

1. Herkennen jullie jezelf en elkaar in de kleurprofielen, maar voel je dat er toch verschil tussen jullie zit, ga dan samen eens op onderzoek uit:

1. • Wat zijn gedragingen die je in elkaar herkent? Op welke vlakken sta je er hetzelfde in, hecht je of erger je je aan dezelfde dingen, reageer je op vergelijkbare wijze?
   • Waar zie je juist verschil? Gaat dat om gedrag dat eerder bij een andere kleur hoort of zijn het eigenlijk variaties binnen eenzelfde kleur? Je kunt bijvoorbeeld allebei hoog op rood scoren, maar daarbinnen zijn allerlei tinten rood. Wat kun je bijvoorbeeld als rood gedrag duiden, maar ziet er in de praktijk bij jullie beiden toch nét iets anders uit?
   • Nog een mooie vraag: wat drijft jullie in je gedrag, wat is de bron daarvan? Mensen kunnen zeer vergelijkbaar gedrag vertonen, maar daarin door heel iets anders gemotiveerd worden. Het verschil zit dan in die drijfveer (bijvoorbeeld een overtuiging of een waarde) en ook die is terdege voelbaar in het contact. Wij zijn immers met meer dan alleen ons gedrag aanwezig.
2. Hebben jullie allebei drie kleuren boven de middellijn, dan is een interessante vraag: ‘Welke twee van deze drie kleuren passen je het meest en welke kleur heb je je wellicht aangeleerd?’ Het komt nogal eens voor dat mensen bepaald gedrag (een kleur), heel makkelijk inzetten, simpelweg omdat ze het heel vroeg hebben aangeleerd (nurture). We zijn vaak verrast hoe zeker mensen kunnen zijn over welke kleuren (gedragsvoorkeuren) echt het meest bij hen passen. Stel, twee mensen hebben allebei rood, geel en groen boven de middellijn en de één laat groen zakken, de ander rood, dan wordt soms ook het verschil tussen beide zichtbaarder (namelijk rood/geel en geel/groen).
3. Een vraag die nog wat dieper gaat: hoe goed ken jij jezelf echt? We hebben allemaal een beeld van wie we zijn (vriendelijk, doortastend, creatief, trouw, precies, etc.). Het is een beeld dat ons houvast geeft, ook in hoe we graag gezien willen worden. Als iets of iemand (of een Insightsprofiel) dat in twijfel trekt, of aangeeft niet blij met je te zijn, word je geraakt. Dat heb je liever niet. Hoe eerlijk ben je naar jezelf over wie je bent? Kan het zijn dat je onbewust een zelfbeeld hooghoudt? Dit zijn stevige vragen die over persoonlijke ontwikkeling en persoonlijk leiderschap gaan. En die in beeld kunnen komen als we met Insights werken.

Insights Discovery als krachtig hulpmiddel

Insights Discovery biedt dus een handzame en vrij makkelijk te onthouden taal voor de duiding van gedrag. Duik je dieper in de profielen, dan vind je veel nuance en gelaagdheid. De kracht van het model en een profiel zit wat mij betreft dan ook met name in het gesprek erover, in de verdiepende vragen die te stellen zijn, waardoor je jezelf en de ander steeds beter leert begrijpen.

De essentie van deze dialoog is om nieuwsgierig te blijven, op onderzoek uit te gaan, je oordeel uit te stellen en om niet te snel genoegen te nemen met wat je op het eerste oog ziet. Zo blijf je met elkaar in contact in plaats van dat je tegenover elkaar komt te staan met het risico dat je elkaar in het werk verliest. Juist dat contact hebben we hard nodig als we effectief en plezierig samen willen werken.

Meer weten?

Tijdens een Insights Discovery workshop met je team leer je alles over het model en over jouw eigen kleurenprofiel.

Auteur: Madelon Mulder